Ciekawostki o mitologii Majów

Mitologia Majów stanowi niezwykle złożony i wielowymiarowy system wierzeń kształtowany przez tysiąclecia w głębi tropikalnych lasów Ameryki Środkowej. Niesamowite fakty o tej mitologii ujawniają przed nami świat gdzie czas jest cykliczny a każdy dzień rządzi osobny bóg. Mogliście nie wiedzieć że Majowie wierzyli w jednoczesne istnienie trzech światów niebieskiego ziemskiego oraz podziemnego królestwa umarłych. Fascynujące fakty o mitologii Majów czynią ją jedną z najgłębszych duchowych systemów starożytnego świata.

• Majowie wierzyli że wszechświat przechodzi przez serię stworzeń i zniszczeń z których każde nazywano słońcem lub epoką. Zgodnie z ich przekazami żyjemy obecnie w piątej epoce która rozpoczęła się trzynastego sierpnia trzy tysiące sto czternastego roku przed naszą erą. Poprzednie cztery światy zostały zniszczone przez różne kataklizmy w tym powodzie ogień oraz deszcz ze smoły. Ta koncepcja cyklicznego czasu stanowiła podstawę ich złożonego kalendarza oraz proroctw.
• Święta księga Majów Popol Vuh zawiera pełny mit o stworzeniu ludzkości który różni się od wielu innych kultur. Pierwsze próby stworzenia obejmowały ludzi z gliny którzy rozpływali się oraz z drewna którzy nie posiadali rozumu. Dopiero gdy bogowie stworzyli ludzi z białej i żółtej kukurydzy to stworzenie okazało się udane. Kukurydza stała się nie tylko pokarmem ale świętym materiałem z którego została uformowana sama istota ludzka.
• Podziemne królestwo umarłych Xibalba było złożonym labiryntem z licznych domów z których każdy krył własne niebezpieczeństwo. Wśród nich znajdowały się Dom Ciemności Dom Zimna Dom Jaszczurek oraz Dom Noży. Dusze zmarłych musiały przejść przez te próby aby osiągnąć ostateczny spoczynek. Tylko ci którzy zmarli śmiercią nagłą lub podczas porodu trafiaли bezpośrednio do rajskich sfer.
• Dwóch bliźniaczych bohaterów Hunahpu i Xbalanque odgrywa centralną rolę w mitologii Majów podobnie jak bogowie greccy czy skandynawscy. Pokonali oni bogów podziemnego królestwa Xibalby w serii intelektualnych oraz sportowych zawodów w tym w grze w piłkę. Po zwycięstwie przywrócili życie swemu ojcu który stał się bogiem kukurydzy a sami przemienili się w Słońce i Księżyc. Ich czyny symbolizowały zwycięstwo życia nad śmiercią.
• Bóg deszczu Chaac przedstawiany był z długim zakrzywionym nosem przypominającym trąbę słonia oraz trzymający w dłoniach topór który wytwarzał grzmoty. Posiadał cztery aspekty z których każdy odpowiadał za jedną ze stron świata oraz określony kolor czerwony biały czarny i żółty. W czasie suszy Majowie przeprowadzali rytuały z ofiarami w tym upuszczanie krwi własnych dzieci aby uspokoić gniew Chaaca. Ten bóg był jednym z najważniejszych w codziennym życiu rolników.
• Najwyższy bóg Itzamna był twórcą pisma kalendarza oraz medycyny i uważany za pierwszego kapłana i króla Majów. Przedstawiano go jako starca z wydłużonym nosem i dużymi oczami który mógł przyjmować postać krokodyla lub ptaka. Itzamna był związany z ciałami niebieskimi szczególnie z Gwiazdą Polarną która uważana była za centrum wszechświata. Jego kult był szczególnie rozpowszechniony w późnym okresie historii Majów.
• Pierzasty wąż Kukulkan odpowiednik azteckiego Quetzalcoatla stał się jednym z najważniejszych bogów późnego okresu cywilizacji Majów. Symbolizował połączenie nieba i ziemi gdyż pióra reprezentowały niebiosa a wężowe ciało ziemię. Podczas wiosennej i jesiennej równonocy światło słoneczne tworzy cień w kształcie węża na schodach piramidy Kukulkana w Chichen Itza. Ten bóg kojarzony był z wiatrem nauką oraz sztuką.
• Majowie wierzyli że każdym dniem rządzi osobny bóg z trzynastodniowego cyklu oraz dwudziestodniowego miesiąca. Ci bogowie mieli własne imiona symbole oraz wpływ na los ludzi urodzonych pod ich opieką. Kapłani studiowali te wpływy aby przewidywać przyszłość oraz określać pomyślne dni dla różnych przedsięwzięć. Ten system był znacznie bardziej złożony niż współczesny zodiak i wymagał głębokiej wiedzy matematycznej.
• Święte drzewo Ceiba uważane było za oś wszechświata łączącą trzy poziomy istnienia świat niebieski ziemię oraz podziemne królestwo. Korzenie drzewa sięgały Xibalby pień przechodził przez świat ludzki a korona wznosiła się ku niebiosom. W wielu miastach Majów rosły olbrzymie Ceiby które uważano za miejsca szczególnej siły duchowej. Współcześni Majowie do dziś szanują te drzewa i przeprowadzają przy nich religijne ceremonie.
• Bogini Ixchel była patronką medycyny tkactwa oraz porodów lecz także kojarzona z niszczycielskimi powodziami. Przedstawiano ją jako starą kobietę z opadającymi piersiami lub jako młodszą boginię z królikiem na kolanach symbolem Księżyca. Jej świątynia znajdowała się na wyspie Cozumel do której w czasie pielgrzymek przybywały kobiety z całej Mezoameryki. Ixchel uważana była za małżonkę Itzamny oraz matkę Chaaca.
• Majowie wierzyli że czas nie jest liniowy lecz cykliczny i każdy cykl powtarza wydarzenia poprzedniego z niewielkimi wariacjami. Ta koncepcja stanowiła podstawę ich długiego rachunku kalendarza który śledził okresy przekraczające pięć tysięcy lat. Przewidywali powrót określonych zdarzeń poprzez matematyczne cykle a nie poprzez liniową historię. Ta filozofia czasu diametralnie różniła się od europejskiego podejścia które później przynieśli Hiszpanie.
• W mitologii Majów istniał bóg śmierci Ah Puch przedstawiany z rozdętym ciałem odsłoniętymi kośćmi oraz bardzo długim językiem. Rządził podziemnym królestwem wraz z innymi dwunastoma bogami śmierci z których każdy odpowiadał za określony rodzaj cierpienia. Ah Puch czerpał przyjemność ze ścierpień zmarłych i często przedstawiano go z odciętymi głowami lub zwłokami. Jego kult obejmował rytuały z wykorzystaniem dźwięków przypominających chorobliwy kaszel.
• Jaguar uważany był za święte zwierzę związane z podziemnym światem nocą oraz władzą królów. Majowie władcy często przyjmowali tytuł jaguara aby podkreślić swoją władzę oraz związek z zaświatami. Szamani wierzyli że mogą przemieniać się w jaguary podczas transu aby podróżować między światami. Wyobrażenia jaguarów z ludzkimi cechami często pojawiają się w sztuce Majów szczególnie w świątyniach związanych z podziemnym królestwem.
• Majowie wierzyli że pierwsi ludzie mieli zdolność widzenia na ogromne odległości oraz rozumienia mowy wszystkich zwierząt po stworzeniu z kukurydzy. Jednak bogowie ze strachu że ludzie staną się zbyt potężni zmniejszyli ich wzrok oraz ograniczyli ich wiedzę. Ten mit wyjaśniał dlaczego ludzie nie mogą dostrzec całej prawdy o wszechświecie oraz dlaczego muszą szukać wiedzy poprzez rytuały i medytację. Kukurydza pozostała centralnym symbolem ludzkiej natury w kosmologii Majów.
• Każdy z trzech światów miał swego strażnika boga który utrzymywał jego istnienie na własnych barkach. Ci bogowie musieli regularnie się zmieniać inaczej tracili siły a świat ulegał zniszczeniu. Ta koncepcja wyjaśniała konieczność regularnych rytuałów oraz ofiar dla utrzymania kosmicznego porządku. Majowie wierzyli że ich obrzędy bezpośrednio wpływają na stabilność wszechświata.
• Mitologia Majów zawierała złożony system dziewięciu poziomów podziemnego królestwa z których każdym rządziła osobna para bogów. Podróż duszy zmarłego przez te poziomy trwała czternaście dni i obejmowała liczne próby. Na najniższym poziomie znajdował się tron bogów śmierci gdzie rozstrzygano los duszy. Ta koncepcja wielopoziomowego zaświata wpłynęła na wierzenia religijne innych mezoamerykańskich kultur.
• Bóg słońca Kinich Ahau przedstawiany był z kwadratowymi oczami dużym nosem oraz często z rombowatym znakiem na czole. Uważany był za obrońcę królów i związany z ogniem oraz czasem. Podczas zachodu słońca Kinich Ahau podróżował przez podziemne królestwo aby następnego ranka ponownie połączyć się ze światem niebieskim. Ta codzienna podróż symbolizowała cykl śmierci i odrodzenia który był centralny w kosmologii Majów.
• Majowie wierzyli że po śmierci dusza musi przejść przez rzekę Pushtun która oddzielała świat żywych od umarłych. Do przeprawy niezbędne było posiadanie specjalnych kwiatów które wkładano do grobu podczas pogrzebu. Bez tych kwiatów dusza pozostała błądzić na brzegu rzeki na wieczność. Ta wiara wyjaśniała znaczenie obrzędów pogrzebowych oraz towarzyszenia zmarłemu w podróż do zaświata.
• W mitologii Majów istniał bóg pisma i wiedzy Bolon Yokte związany z wojną oraz stworzeniem świata. Miał dziewięć aspektów odpowiadających dziewięciu poziomom podziemnego królestwa. Bolon Yokte odgrywał kluczową rolę w micie o stworzeniu piątej epoki i uważany był za strażnika kalendarza długiej rachuby. Jego kult był szczególnie ważny podczas zakończenia wielkich cykli kalendarzowych.
• Majowie wierzyli że każda osoba posiada swojego zwierzęcego ducha bliźniaka nahual który rodzi się jednocześnie z człowiekiem. Ten duch-zwierzę wpływa na charakter los oraz zdolności człowieka przez całe życie. Szamani mieli zdolność dostrzegania nahuali innych ludzi i wykorzystywania tej wiedzy do leczenia lub wróżenia. Najpotężniejsze nahuale uważano za jaguary pumy oraz różne ptaki.

Te fascynujące fakty o mitologii Majów ujawniają przed nami świat niezwykłej głębi i złożoności łączący kosmologię filozofię oraz codzienne życie. Niesamowite fakty o ich rozumieniu czasu śmierci oraz wzajemnych powiązań wszystkich poziomów rzeczywistości świadczą o wysoko rozwiniętej tradycji duchowej. Mogliście nie wiedzieć jak nowoczesne były niektóre koncepcje Majów dotyczące cykliczności istnienia oraz wzajemnej zależności wszystkich poziomów rzeczywistości. Dziedzictwo mitologii Majów wciąż inspiruje współczesną kulturę i przypomina o bogactwie duchowego doświadczenia ludzkości.