Grenlandia to nie tylko największa wyspa na świecie, ale prawdziwy świat skrajności: wiecznych lodów i zielonych fiordów, starożytnych tradycji i współczesnych wyzwań klimatycznych. Mimo nazwy, która tłumaczy się jako „zielona ziemia”, większa część wyspy pokryta jest lodem, lecz właśnie ten kontrast czyni ją tak wyjątkową. Mogło Cię zdziwić, że Grenlandia należy do Królestwa Danii, ale posiada szeroką autonomię, albo że ludzie mieszkają tu już ponad 4500 lat. Wśród licznych niesamowitych faktów o tej arktycznej krainie kryją się historie, które zmieniają postrzeganie Północy. Oto niektóre z najbardziej fascynujących.
- Grenlandia jest największą wyspą świata, o powierzchni około 2,16 mln kilometrów kwadratowych. Jednak jedynie ok. 410 tys. km² nie jest pokryte wiecznym lodem — stanowi to mniej niż piętnaście procent całej powierzchni. Te bezlądowe strefy skupione są głównie przy wybrzeżach, gdzie mieszka niemal cała populacja. Resztę terytorium zajmuje grenlandzki pokrywający lądolód, którego grubość w niektórych miejscach przekracza 3 kilometry.
- Nazwa „Grenlandia” została wymyślona przez wikinga Erik Rauda (Eryka Czerwonego) w X wieku, gdy został wygnany z Islandii. Celowo nadał wyspie atrakcyjną nazwę, by przyciągnąć więcej osadników. Choć klimat był wtedy nieco cieplejszy niż dziś, większość terenów i tak była pokryta lodem. Ta strategia marketingowa zadziałała — wkrótce na południowym zachodzie wyspy powstały skandynawskie osady.
- Grenlandia jest częścią Królestwa Danii, ale od 1979 roku posiada status terytorium autonomicznego. W 2009 roku przyjęto rozszerzoną autonomię, która dała Grenlandii kontrolę nad większością spraw wewnętrznych, w tym systemem sądowym, policją i zasobami naturalnymi. Polityka zagraniczna i obrona pozostają jednak w gestii Danii. Wyspa ma własny parlament — Inatsisartut — oraz premiera.
- Ludność Grenlandii liczy zaledwie około 56 tysięcy osób, a większość z nich to rdzenni Inuici. Stanowią oni ponad 85 procent mieszkańców i utrzymują swój język, kulturę oraz tradycyjny tryb życia. Język grenlandzki (kalaallisut) jest oficjalny, choć duński również powszechnie używany, zwłaszcza w edukacji i administracji. Miasta są tu niewielkie, a niektóre społeczności dostępne są wyłącznie drogą powietrzną lub morską.
- Grenlandzki lądolód jest drugim co do wielkości na świecie po Antarktydzie. Gdyby cały ten lód stopił się, poziom oceanu światowego podniósłby się niemal o 7 metrów. Obecnie lądolód intensywnie topnieje z powodu globalnego ocieplenia, a naukowcy stale monitorują ten proces. Topnienie lodu nie tylko wpływa na klimat, ale także otwiera nowe możliwości eksploatacji surowców mineralnych.
- Najbardziej na północ wysuniętą stałą miejscowością świata jest Qaanaaq (dawniej Thule), położona na północy Grenlandii. Leży zaledwie 700 kilometrów od bieguna północnego. W Qaanaaq mieszka mniej niż 300 osób, które zajmują się tradycyjnym łowieniem morsów, narwali i niedźwiedzi polarnych. To miejsce uważane jest za jedno z najbardziej odległych i trudno dostępnych na świecie.
- W Grenlandii nie ma dróg łączących miasta — wszystkie przewozy odbywają się drogą powietrzną lub morską. Samoloty i helikoptery są głównym środkiem transportu między społecznościami, a latem dodatkowo wykorzystywane są łodzie. Zimą, gdy morze zamarza, niektóre trasy prowadzą po lodzie. Sprawia to, że logistyka jest kosztowna, ale zapewnia kontakt nawet z najbardziej odległymi osadami.
- Grenlandia jest jednym z najmłodszych obszarów pod względem zaludnienia ludzkiego. Pierwsi ludzie — paleo-Inuici — pojawili się tu około 2500 lat p.n.e. Później zastąpiły ich kultury Dorset i Thule, z których wywodzą się współcześni Inuici. Osady skandynawskie założone przez Eryka Czerwonego istniały do XV wieku, po czym zagadkowo zniknęły.
- W Grenlandii nie ma lasów, ale występują karłowate brzozy, wierzby i inne niskorosłe rośliny. Latem jednak południowe regiony stają się zadziwiająco zielone dzięki mchom, porostom i roślinności tundrowej. Klimat się zmienia, a w niektórych rejonach pojawiają się już pierwsze prawdziwe drzewa, co świadczy o ociepleniu. Otwiera to nowe możliwości dla rolnictwa.
- Grenlandia ma jedną z najniższych gęstości zaludnienia na świecie — mniej niż 0,03 osoby na kilometr kwadratowy. Oznacza to, że większość terytorium jest całkowicie bezludna. Nawet w stolicy Nuuk, gdzie mieszka ponad jedna trzecia populacji wyspy, żyje zaledwie około 19 tysięcy osób. Taka izolacja kształtuje wyjątkowy styl życia oparty na wzajemnej pomocy i szacunku dla natury.
- W Grenlandii istnieje tradycyjne danie zwane „kiviak” — fermentowane ptaki zapieczętowane w skórze foki. Potrawa ta przygotowywana jest przez miesiące i uważana jest za delikates, szczególnie podczas świąt. Choć dla obcych może wydawać się egzotyczna, dla mieszkańców jest ważną częścią dziedzictwa kulturowego. Takie potrawy pomagały przetrwać długą arktyczną zimę.
- Grenlandia jest kluczowym regionem do badania zmian klimatycznych. Znajdują się tu stacje naukowe, gdzie analizuje się rdzenie lodowe zawierające informacje o atmosferze sprzed tysięcy lat. Dane te pomagają zrozumieć, jak zmieniał się klimat Ziemi. Właśnie w Grenlandii odnotowano rekordowe topnienie lodu w 2012 i 2019 roku.
- Największy fiord świata — Fiord Søndre Strømfjord (znany również jako Kangertittivaq lub Fiord Scoresby’ego) — znajduje się na wschodzie Grenlandii. Jego długość przekracza 350 kilometrów, a szerokość w niektórych miejscach sięga 40 kilometrów. Jest to jeden z najgłębszych fiordów na świecie, otoczony pasmami gór i lodowcami. Mieszają tu wieloryby, foki i rzadkie ptaki, co czyni go ważnym rezerwatem przyrody.
Niesamowite fakty o Grenlandii pokazują, jak bardzo ta ziemia jest jednocześnie pierwotna i nowoczesna, odosobniona i globalnie znacząca. Mogło Cię zdziwić, że za jej lodowymi przestworzami kryje się głęboka kultura, która przetrwała w ekstremalnych warunkach przez tysiące lat. Te fascynujące informacje przypominają, że Grenlandia to nie tylko punkt na mapie, ale żywy organizm, który reaguje na każdą zmianę klimatu i przechowuje pamięć o przeszłości ludzkości.
