Жер астында мыңдаған үңгірлер әлемі жасырынған, ал аспан тіреген қалаға Батыс жарты шардағы ең биік арка биіктеген штатты елестетіп көріңіз. Миссури — Американың Орталық Батысының шынымен де қымбат тасы, ол Батысқа ұмтылған тарихи жорықтардың бай мұрасын, ғажайып геологиялық құрылымдарды және ерекше мәдениетті біріктіреді. Бұл аймақ туралы қызықты деректер арасында өзен арнасын өзгерткен қиратқыш жер сілкіністері мен ұлт тағдырын қалыптастырған президенттер туралы тарихтар бар. Бұл әсерленерлік деректер Миссуриді сіз білмеген, әдеттегіден тыс жағынан көрсетіп, көптеген жаңалықтарды ашады.
- Миссури штатының атауы еуропалықтар келгенге дейін Миссури өзені бойында тұрған миссури тайпасының атынан шыққан, ол «емен қайықтары бар адамдар» дегенді білдіреді. Бұл тайпа Солтүстік Американың коренных халықтарының ежелгі тарихына қатысты. Бүгінде штат пен аттас өзеннің атауы Американың бай түпкі халықтарының мұрасын еске салады.
- Штаттың ресми емес атауы «Маған көрсет штаты» деп аталады, бұл атау 1899 жылы конгрессмен Уиллард Данкэн Вандивердің сөзінен шыққан. Ол сөзсіз сенбейтін, дәлел керек деп айтқан. Басқа нұсқа бойынша, 1890 жылдары Джоплиннен Колорадоға жұмысқа кеткен шахтерлер жаңа кен орындарында қалай жұмыс істеу керегін көрсетуді талап еткен.
- Миссури штатына атау берген Миссури өзені Солтүстік Америкадағы ең ұзын өзен болып табылады, оның жалпы ұзындығы 2540 мильден асады. Бұл өзен Монтанадағы Тас тауларынан басталып, Миссури жері арқылы ағып өтеді де, Сент-Луисте Миссисипи өзенімен қосылады. Бұл өзен жүйесі Американың Батысын зерттеу мен мекендеген кезде маңызды рөл атқарды.
- Миссури үңгірлер саны бойынша Америка Құрама Штаттарының алдыңғы қатарында тұрады, мұнда 7500-нан астам үңгір тіркелген. Көбісі Озарк таулы үстіртіндегі карст аймағында орналасқан, онда су миллиондаған жылдар бойы әктасты жуып, күрделі жер асты лабиринттерін жасады. Туристік экскурсиялар үшін тек жиырмаға жуық үңгір ашық, олардың ішінде Мерамек Кейвз және Онондага Кейв ерекше танымал.
- Сент-Луистегі 630 фут биіктіктегі аспан тіреген арка Батыс жарты шардағы ең биік ескерткіш және штаттың белгісі болып табылады. Бұл арқалық пішіндегі бұрышсыз болат монумент 1965 жылы қала Батысқа ашық «қақпа» ретіндегі рөлін еске алу үшін салынды. Арканың екі жартысының төбесінде дәл кездесуі инновациялық инженерлік шешімдерді қажет етті.
- Америка Құрама Штаттарының 33-ші президенті Гарри С. Трумэн 1884 жылы Миссури штатының оңтүстігіндегі кішкентай Ламар қаласында дүниеге келді. Ол өмірінің көп бөлігін Индепенденсте өткізді, қазір ондағы үйі ұлттық тарихи ескерткішке айналған. Трумэн 1945 жылы Франклин Рузвельт қайтыс болғаннан кейін президент болып, Жапонияға қарсы атом қаруын қолдану шешімін қабылдады.
- Льюис пен Кларк экспедициясы 1804 жылы Миссури жерінен, Сент-Луистен батысқа қарай жүріп шыққанда басталды. Зерттеушілер Миссисипи мен Миссури өзендерінің қосылысындағы Кэмп-Вудта соңғы дайындықтарын жасады. Бұл экспедиция Америкалықтардың Тынық мұхитқа дейінгі алғашқы трансконтиненталды сапары болды.
- 1811–1812 жылдары Миссури штатының оңтүстік-шығысындағы Нью-Мадрид ауданында 8,2 баллға дейінгі магнитудалы қиратқыш жер сілкіністері болды. Бұл сілкіністер өте күшті болғандықтан Миссисипи өзені уақытша кері ағып, жаңа көлдер пайда болды. Нью-Мадрид сейсмикалық аймағы қазір де АҚШ ішіндегі ең белсенді тақтааралық аймақтардың бірі болып табылады.
- Миссуридегі Канзас-Сити дүниежүзілік барбекю астанасы болып танылады, әсіресе говяжья грудинканың карамельденген шеттері «бёрнт-эндс» деликатестік ретінде танымал. Жергілікті барбекю аспаздығы қант шырыны мен дәмдеуіштер қосылған томат негізіндегі соустармен ерекшеленеді. Қалада жыл сайын өткізілетін барбекю бәсекелеріне әлемнің барлық жағынан мыңдаған қатысушылар қатысады.
- Сент-Луис өзіне тән тағам — панировкада терең ысқып пісірілген етті равиоли дайындауға атақ алған. Бұл тағам жергілікті тұрғындар арасында «ти-ревс» деп аталып, қаланың италиялық кварталының белгісіне айналған. Оны пармезан ірімшігі мен томат соусымен бірге береді. Тағамның пайда болуы туралы аңыз бар, яғни аспаз равиолиді май құйылған ыдысқа түсіріп алғанда кездейсоқ жасалған деседі.
- Миссури Америкадағы алғашқы виноград өсіру аймағы Августаның отаны болып табылады, ол 1980 жылы ресми танылды. Азаматтық соғысқа дейін штат АҚШ-та виноград өсіру көлемі бойынша төртінші орында болды, жыл сайын шамамен үш миллион галлон шарап өндірді. Қазір Миссуриде 130-дан астам шарап зауыты жұмыс істейді, көбісі штаттың ресми винограды болып танылған нортон сортіне маманданған.
- Миссури табиғатында 650-ден астам жануар түрі мекендейді, оның ішінде 200-ден астам балық, 100-ге жуық қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылар және 300-ден астам құс түрі бар. Ерекше түрлерге жататын Озарк үңгір окуні толық қараңғылықта өмір сүру салдарынан көру қабілетін жоғалтқан. Ал Озарк хеллендері Солтүстік Америкадағы ең ірі саламандр болып табылады. Тоғызжолақты броненосец түрі солтүстікке қарай ареалын кеңейтіп, қазір штаттың орталық аймақтарында жиі кездеседі.
- Миссури штатының оңтүстігіндегі Озарк таулы үстірті әлемдегі ең ескі тау жүйелерінің бірі болып табылады, ол 300 миллион жыл бұрын қалыптасты. Бұл аймақ тығыз ормандары, таза сулы өзендері және көптеген сарқырамаларымен ерекшеленеді. Штаттың ең биік нүктесі Таум-Сок Маунтин биіктігі теңіз деңгейінен тек 1772 фут, бұл Миссуриді ең төменгі штаттардың біріне айналдырады.
- Азаматтық соғыс кезінде Миссури шекара штаты болды және оның тұрғындары екі жақ үшін де соғысқан. Штат ресми түрде Бірлестіктен шыққан жоқ, бірақ Конфедерацияны қолдаған параллель үкіметі болды. Миссури жерінде көптеген шайқастар мен рейдтер өтті, оның ішінде 1861 жылғы қанды Вилсонс-Крик шайқасы да бар.
- Жазушы Марк Твен, шын аты Сэмюэл Лэнгхорн Клеменс, 1835 жылы Миссури штатындағы Флорида ауылында дүниеге келді. Ол балалық шағын Миссисипи өзені бойындағы Ганнибал қаласында өткізді, бұл қала оның «Том Сойердің сергітулері» мен «Гекльберри Финннің сергітулері» сияқты шығармаларының көптеген кейіпкерлері мен оқиғаларына үлгі болды. Қазір Ганнибалда жазушының өмірі мен шығармашылығына арналған ұлттық тарихи ескерткіш орналасқан.
- Миссисипи мен Миссури өзендері арқылы жүзетін кемелер штат экономикасы үшін өте маңызды, олар жыл сайын 300 миллион тоннадан астам жүк тасиды. АҚШ Әскери инженерлер корпусы салған суд көтергіш құрылыстар мен бөгеттер ірі баржалардың өзендердегі кедергілерден өтуіне мүмкіндік береді. Бұл су жолдары Орталық Батыстың ауыл шаруашылық аймақтарын Мексика шығанағының порттарымен байланыстырады.
- Миссури штатының 44 ресми мемлекеттік белгісі бар, олардың көбі мектеп оқушылары мен мұғалімдері ұсынған. Мемлекеттік құсы шығыс көк сойка, мемлекеттік ағашы — гүлдеген қызыл итмұрын, ал мемлекеттік гүлі — ақ итмұрын. Штаттың мемлекеттік қазба қалдығы криниод, бұл миллиондаған жылдар бұрын Миссури жерін басып жатқан жылы теңіздерде мекендеген теңіз жануары.
- Джаз пен блюз Миссуриде, әсіресе Канзас-Сити мен Сент-Луисте екінші отан тапты, онда өзіне тән аймақтық стиль дамыды. Бибоптың негізін қалаушылардың бірі, аңызға айналған саксофоншы Чарли Паркер Канзас-Ситиде дүниеге келіп, жергілікті клубтарда карьерасын бастады. Сент-Луисте Скотт Джоплиннің шығармашылығы арқылы классикалық музыка мен джаз арасында көпір болған регтайм туылды.
- Марк Твен Ұлттық орманы Озарк аймағында 1,5 миллион акрдан астам жерді алып жатыр және штаттағы жалғыз ұлттық орман болып табылады. Ол 1939 жылы ағаш кесу мен эрозиядан зардап шеккен жерлерді қалпына келтіру мақсатында бірнеше кіші орман алаңдарын біріктіру арқылы құрылды. Орманда жаяу серуендеу, балық аулау және жабайы табиғатты бақылау сияқты көптеген белсенді демалу мүмкіндіктері бар.
- Миссури штатындағы Сент-Луистегі Вашингтон университеті тұрақты түрде U.S. News & World Report рейтингі бойынша АҚШ-тың ең жақсы 20 университетінің қатарына енеді. Штат Колумбиядағы Миссури университетінің де отаны, бұл 1839 жылы құрылған Миссисипиден тыс алғашқы мемлекеттік университет. Кирксвиллдегі Трумэн мемлекеттік университеті гуманитарлық ғылымдар бойынша күшті бағдарламаларымен танымал.
- Миссури сегіз штатпен шекаралас, бұл оны Теннесси мен бірге ең көп көршісі бар үш штаттың біріне айналдырады. Ол солтүстікте Айовамен, шығыста Миссисипи өзені арқылы Иллинойс, Кентукки және Теннессимен, оңтүстікте Арканзаспен, батыста Оклахомамен, Канзаспен және Небраскамен шекаралас. Бұл географиялық орналасуы Миссуриді елдің жүрегіндегі маңызды көлік торабына айналдырды.
- Штаттың солтүстік бөлігінде Ұлы жазықтар орналасқан, олар орталық егін алқаптарына біртіндеп ауысады, ал оңтүстікте орманды таулы Озарк үстірті басым. Бұл ландшафттардың әртүрлілігі өсімдіктер мен жануарлардың кең спектрін қолдайтын бірегей экожүйелерді жасайды. Оңтүстіктегі карст рельефі жер асты үңгірлеріне табиғи су жинағыштар болатын мыңдаған ойпаттардың пайда болуына әкеледі.
- Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сент-Луисте «Кертис-Райт» зауыты орналасқан еді, ол Біріккен Ұлттар құрамының барлық соғыс алаңдарында қолданылған Р-40 «Уорхок» ұшқыштарын шығарды. Соғыстан кейін Сент-Луис әуе кемелерін жасау орталығына айналды, онда «Макдоннелл Дуглас» компаниясы әскери және азаматтық ұшақтарды әзірледі. 1960 жылдары НАСА бағдарламасы үшін «Меркурий» және «Джемини» ғарыш кемелері дәл осы Сент-Луисте салынды.
Бұл ғажайып деректер Миссури штатының тарихы, табиғаты және мәдениетінің байлығын тек жартылай ғана ашады, ал штат көбірек танымал тұсаукесерлерге барғысы келетін туристердің назарынан жиі жасырынып қалады. Дегенмен, дәл осы штатта Батысқа сапар шеккен саяхатшылардың жолдары, инженерлік тамашалар, музыкалық жаңашылықтар мен геологиялық сирек кездесетін құбылыстар тоғысады. Миссури бізге ең қызықты тарихтар көбінесе бетке көрінбейтін, өткен мен қазіргі заманның тоғысатын тыныш бұрыштарда жасырынып жататынын еске салады.
