Муреналар мұхит пен теңіздердің ең жұмбақ мекендеушілерінің қатарына жатады. Олардың жыланға ұқсас дене пішіні, өткір тістері және ерекше мінез-құлқы адамдарда бір мезгілде қызығушылық пен сақтық сезімін тудырады. Бұл балықтар жылы теңіздер мен мұхиттарда тіршілік етіп, суасты экожүйелерінде маңызды рөл атқарады. Көптеген адамдар муреналарды тек қауіпті жыртқыш ретінде біледі, алайда олардың тіршілік ету ерекшеліктері әлдеқайда қызықты. Төменде муреналар туралы қызықты деректер жинақталған, олардың арасында сіз бұрын білмеуіңіз мүмкін таңғажайып мәліметтер де бар.
- Муреналар жылантәрізді балықтар отрядына жатады. Олардың ұзын әрі икемді денесі маржандар мен тастар арасындағы тар саңылауларға оңай енуге мүмкіндік береді. Сондықтан олар көптеген басқа жыртқыштар жете алмайтын жерлерде жасырына алады. Мұндай дене құрылысы олжасына күтпеген жерден шабуыл жасауға да көмектеседі.
- Әлемде муреналардың 200-ден астам түрі кездеседі. Олар көлемі, түсі және тіршілік ету ортасы бойынша ерекшеленеді. Кейбір түрлерінің ұзындығы жарты метрден аз болса, басқалары төрт метрден асып кетуі мүмкін. Бұл балықтар тропиктік және субтропиктік теңіздердің басым бөлігінде таралған.
- Муреналардың көпшілігі маржан рифтерінде мекендейді. Мұндай орта оларды жауларынан қорғайды әрі азық табуға қолайлы жағдай жасайды. Күндіз олар көбіне басын ғана сыртқа шығарып, індерінде жатады. Түнде қорек іздеуге шығады.
- Көптеген балықтардан айырмашылығы, муреналардың кеуде жүзбеқанаттары болмайды. Олардың денесі тұтас толқынды таспаға ұқсайды. Қозғалу кезінде бүкіл денесін ирелеңдете пайдаланады. Бұл қасиет оларды тар кеңістіктерде өте икемді етеді.
- Муреналардың аузын үнемі ашып-жабып тұруы көп адамдарды қорқытады. Шын мәнінде бұл агрессия белгісі емес. Осылайша балық желбезектері арқылы суды өткізіп, тыныс алады. Сондықтан олар үнемі шабуыл жасауға дайын тұрғандай көрінеді.
- Муреналардың тістері өте өткір әрі артқа қарай бағытталған. Мұндай құрылым олжаның ұсталғаннан кейін қашып кетуіне жол бермейді. Тіпті тайғақ балықтар мен сегізаяқтардың да құтылып кетуі қиын. Бұл ерекшелік муреналарды тиімді аңшы етеді.
- Муреналардың ең таңғаларлық ерекшеліктерінің бірі – екінші жақ жұбының болуы. Ол жұтқыншақтың терең бөлігінде орналасқан. Олжаны ұстағаннан кейін бұл ішкі жақтар алға жылжып, жемтікті одан әрі ұстап тұрады және өңешке қарай итереді. Мұндай механизм омыртқалы жануарлар арасында өте сирек кездеседі.
- Муреналардың терісінде қабыршақ дерлік болмайды. Оның орнына денесі қалың шырыш қабатымен жабылған. Бұл шырыш оларды паразиттерден, бактериялардан және механикалық зақымданудан қорғайды. Сонымен қатар тар саңылаулар арқылы оңай сырғуға мүмкіндік береді.
- Муреналардың түсі тамаша бүркеніш қызметін атқарады. Әртүрлі дақтар, жолақтар мен өрнектер оларды маржандар мен тастар арасында байқалмайтындай етеді. Жыртқыштар да, жемтіктер де оларды соңғы сәтке дейін байқамауы мүмкін. Бұл аңшылықтың нәтижелілігін арттырады.
- Муреналардың негізгі қорегін балықтар, кальмарлар, сегізаяқтар және шаянтәрізділер құрайды. Олар жемтігін ұзақ қумайды. Әдетте тасада жатып күтіп, кенеттен шабуыл жасайды. Мұндай тәсіл энергияны үнемдеуге мүмкіндік береді.
- Кейбір муреналар басқа жыртқыштармен бірлесіп аң аулай алады. Әсіресе олардың маржан груперлерімен әрекеттесуі жақсы зерттелген. Групер ықтимал олжаны тауып, муренаға белгі береді. Кейін жемтік қашуға тырысқанда екі жыртқыштың да оны ұстауға мүмкіндігі болады.
- Қорқынышты көрінгенімен, муреналар адамдарға себепсіз шабуыл жасай бермейді. Тістеу жағдайларының көбі сүңгуірлер оларды ұстап көруге немесе қоректендіруге тырысқанда орын алады. Өз панасын қорғау кезінде балық өте батыл әрекет етуі мүмкін. Сондықтан мамандар олардан қауіпсіз қашықтықта болуға кеңес береді.
- Ірі муренаның тістеуі өте ауыр болуы мүмкін. Бұған өткір тістер ғана емес, күшті жақ сүйектері де себеп болады. Мұндай жаралардың жиектері көбіне тегіс болмайды және мұқият өңдеуді қажет етеді. Теңіз суында инфекция жұқтыру қаупі де бар.
- Кейбір мурена түрлері өз денесінде уытты заттарды жинақтайды. Бұл олардың қоректік тізбектегі орнына байланысты болады. Мұндай балықтарды тағам ретінде пайдалану кейде ауыр улануға әкелуі мүмкін. Сондықтан әлемнің кейбір өңірлерінде оларды жеуге кеңес берілмейді.
- Муреналар айтарлықтай тереңдіктерде өмір сүре алады. Көптеген түрлер таяз суда кездескенімен, кейбіреулері бірнеше жүз метр тереңдікте тіршілік етеді. Ондай жерлерде жарық пен қысым жағдайлары мүлде өзгеше болады. Бұл олардың қоршаған ортаға жақсы бейімделгенін көрсетеді.
- Муреналардың көздері салыстырмалы түрде кішкентай және көру қабілеті негізгі сезім мүшесі болып саналмайды. Олар үшін иіс сезу әлдеқайда маңызды. Тіпті лай суда да ықтимал олжаның иісін анықтай алады. Бұл қасиет түнгі уақытта тиімді аң аулауға көмектеседі.
- Муреналар ұзақ өмір сүретін балықтар қатарына жатады. Табиғатта кейбір дарақтар жиырма жылдан астам өмір сүреді. Қолайлы жағдайларда олардың өмір жасы одан да ұзақ болуы мүмкін. Баяу өсу көптеген ірі түрлерге тән ерекшелік болып табылады.
- Тұқымдастың ең ірі өкілдерінің бірі – алып мурена. Оның ұзындығы үш метрден асып кетуі мүмкін. Мұндай балықтардың салмағы ондаған килограммға жетеді. Осындай алыппен кездесу тәжірибелі сүңгуірлердің өзіне ерекше әсер қалдырады.
- Жас муреналардың түсі ересек дарақтардан жиі ерекшеленеді. Өскен сайын олардың сыртқы келбеті айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Бұл өмірдің әр кезеңіне жақсы бейімделуге көмектеседі. Кейде мұндай өзгерістер түрді анықтауды қиындатады.
- Муреналар теңіз экожүйелеріндегі тепе-теңдікті сақтауда маңызды рөл атқарады. Олар көптеген ұсақ жануарлардың санын реттейді. Соның арқасында кейбір түрлердің шамадан тыс көбеюіне жол берілмейді. Олардың болуы табиғи ортаның тұрақтылығын қолдайды.
- Ежелгі дәуірде муреналар Жерорта теңізі халықтарына жақсы таныс болған. Римдіктер оларды арнайы бассейндерде ұстаған. Бұл балықтар байлық пен жоғары мәртебенің белгісі саналған. Кейбір тарихи деректер рим ақсүйектері арасында муреналардың ерекше танымал болғанын көрсетеді.
- Ерекше сыртқы келбетінің арқасында муреналар фильмдерде, деректі бағдарламаларда және көркем шығармаларда жиі кездеседі. Олар көбіне қауіпті теңіз құбыжығы ретінде бейнеленеді. Шын мәнінде бұл балықтардың көпшілігі адамдар ойлағандай агрессивті емес. Муреналардың шынайы мінез-құлқы кең таралған аңыздардан әлдеқайда қызықты.
Муреналар туралы қызықты деректер мұхит тұрғындарының қаншалықты ерекше болатынын көрсетеді. Сіз олардың қорқынышты көрінетін сыртқы бейнесінің артында миллиондаған жылдар бойы қалыптасқан күрделі бейімделулер жатқанын білмеуіңіз мүмкін. Осындай таңғажайып мәліметтер суасты әлемінің алуан түрлілігін жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Ғалымдар муреналарды зерттеген сайын, мұхит жаңа құпияларын аша береді.
