Ұзындыққа секіруді көбінесе аяқ күшінің болуын ғана талап ететін жеңіл атлетиканың қарапайым дисциплинасы деп қабылдайды. Шын мәнінде бұл спорт түрі күрделі техниканы жылдамдықты және дененің қимыл-қозғалысын үйлестірудің таңғажайып шеберлігін біріктіреді. Көптеген адамдар олимпиадалық ареналардағы осы жарыстардың артында қандай бай тарих жасырынғанын тіптен елестете алмайды. Бұл мақалада біз осы динамикалық дисциплинаның құпияларын ашатын таңқаларлық деректерді қарастырамыз. Сіз білмеген боларсыз спортшыларды мұндай сынаққа дайындаудың ұсақ-түйектері қаншалықты маңызды екенін.
- Бұл дисциплина біздің заманымызға дейінгі жеті жүз сегізінші жылы антикалық Олимпиада ойындарының құрамдас бөлігі болған. Ежелгі гректер ұзындыққа секіруді жауынгерлер мен атлеттер үшін ең маңызды сынақтардың бірі деп санаған. Сол кезде спортшылар секіруді музыка ырғағымен орындаған бұл оларға жүгіріп келу екпінін сақтауға көмектескен. Бұл қазіргі жеңіл атлетика жарыстарының терең тарихи тамырлары бар екенін дәлелдейді.
- Ежелгі дәуірде секірушілер ұшу қашықтығын арттыру үшін гальтер деп аталатын арнайы салмақтарды пайдаланған. Бұл заттар тастан немесе металдан жасалған және атлет секіру кезінде оларды қолында ұстап тұрған. Олар дененің ауадағы тепе-теңдігін сақтауға және инерцияны арттыруға көмектеседі деп есептелген. Қазіргі ережелер көмек көрсету үшін кез келген қосымша құрылғыларды пайдалануға тыйым салады.
- Ерлер арасындағы әлемдік рекорд мың тоғыз жүз тоқсан бірінші жылы әлем чемпионатында Майк Пауэлл тарапынан орнатылған. Ол сегіз метр тоқсан бес сантиметрге секіріп бұл нәтиже үш онжылдықтан астам уақыт бойы сақталып келеді. Көптеген қазіргі атлеттер бұл жетістікті жаңартуға тырысады бірақ әзірше сәтсіз. Бұл қазіргі жеңіл атлетика тарихындағы ең көне рекордтардың бірі болып табылады.
- Боб Бимонның мың тоғыз жүз алпыс сегізінші жылғы олимпиададағы аңызға айналған секіруі спорттың ең ұлы сәттерінің бірі болып саналады. Ол алдыңғы рекордты бірден елу бес сантиметрге жақсартты бұл прогрестегі таңғажайып секіріс болды. Бұл нәтиже Майк Пауэлл озып кеткенге дейін жиырма үш жыл бойы сақталды. Физиктер әлі күнге дейін адам мүмкіндіктерінің шегін түсіну үшін сол нақты өнер көрсетудің биомеханикасын зерттейді.
- Жарыс ережелері секіру кезінде спортшыға көмектесетін желдің рұқсат етілген жылдамдығын қатаң шектейді. Егер арттан соққан желдің жылдамдығы секундына екі метрден асаса нәтиже ресми рекорд болып саналмайды. Бұл барлық атлеттердің ауа райына қарамастан тең жағдайда бәсекелесуі үшін қажет. Төрешілер жолақтағы ауа ағынының жылдамдығын өлшеу үшін арнайы анемометрлерді пайдаланады.
- Ұзындыққа секіру үшін жүгіріп келу қашықтығы кәсіби атлеттер үшін әдетте қырықтан елу метрге дейін болады. Спортшылар секіру алдында максималды жылдамдықты жинайтын қашықтықты өз бетінше таңдайды. Секіру кезінде итеру сызығынан аттап кетпеу үшін қадамдар санын дәл есептеу маңызды. Жүгіріп келу кезіндегі қате атлетке әрекетті сәтсіз деп санауға әкелуі мүмкін.
- Ауада ұшу кезінде бүгіліп иілу және қайшы деп аталатын үш негізгі техника бар. Әрбір атлет өзінің физикалық деректері мен қимыл-қозғалыс үйлесімділігіне ең жақсы сәйкес келетін стильді таңдайды. Қайшы техникасы ең күрделі болып саналады бірақ аяқтарды қонуға жақсырақ дайындауға мүмкіндік береді. Бұл элементтерді орындаудың шеберлігі көбінесе ірі жарыстарда жүлделердің тағдырын шешеді.
- Әйелдер алғаш рет ұзындыққа секіруден олимпиадалық жарыстарға тек мың тоғыз жүз қырық сегізінші жылы қатысты. Оған дейін бұл дисциплина халықаралық деңгейде тек ерлер спорты болып саналған. Сол уақыттан бері әйелдер секіруі бүкіл әлемдегі жеңіл атлетика бағдарламаларының ажырамас бөлігіне айналды. Әйелдер арасындағы рекордтар үнемі жаңартылып отырады және қазіргі спортшылардың жоғары дайындық деңгейін көрсетеді.
- Қону шұңқыры алдын ала тас пен қоқыстан тазарту үшін елеуіштен өткізілген арнайы құммен толтырылады. Құмның беті тегіс болуы керек сонда қону іздері нәтижені өлшеу үшін анық болады. Төрешілер келесі атлеттің қауіпсіз жағдайда болуы үшін әр секіруден кейін құмды мұқият тегістейді. Бұл спортшылардың қауіпсіздігін және ұшу қашықтығын дәл тіркеуді қамтамасыз етеді.
- Итеру сызығының ені жиырма сантиметрді құрайды және жақсы көріну үшін ақ материалдан жасалады. Оның алдына көбінесе аяқ киімнің ұшымен ең кішкентай тиюді тіркеу үшін пластилиннен жасалған тақтайша орнатылады. Егер пластилинде із қалса бұл секірудің ереже бұзушылықпен жасалғанын білдіреді. Мұндай жүйе жарыс кезінде төрешілер мен спортшылар арасындағы дауларды болдырмауға мүмкіндік береді.
- Нәтижені өлшеу спортшының денесі құмда қалдырған ең жақын ізден итеру сызығына дейін жүргізіледі. Бұл егер атлет аяқтарының артындағы құмға қолымен жанасса нәтиже қол бойынша есептелетінін білдіреді. Сондықтан спортшылар қону кезінде сантиметр жоғалтпау үшін аяқтарын мүмкіндігінше алға қарай шығаруға тырысады. Әрбір сантиметр жоғары деңгейдегі жарыстарда жеңістің тағдырын шешуі мүмкін.
- Ұзындыққа секіруге арналған арнайы аяқ киімнің табанында жолақпен жақсырақ ілісу үшін шиптер болады. Шиптердің саны мен орналасуы жабынның қауіпсіздігі үшін жеңіл атлетиканың халықаралық федерациясының ережелерімен реттеледі. Атлеттер көбінесе итеру техникасына мінсіз сәйкес келетін аяқ киімнің жеке үлгілерін тапсырыс береді. Аяқ киімнің сапасы итеру күшіне және жүгіріп келудің тұрақтылығына тікелей әсер етеді.
- Карл Льюис тарихтағы ең танымал ұзындыққа секірушілердің бірі болып табылады ол қатарынан төрт олимпиадалық алтын медаль жеңіп алды. Оның тұрақтылығы мен техникалық шеберлігі оған көптеген жылдар бойы көшбасшы болып қалуға мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ жаңа чемпиондар пайда болғанға дейін ұзақ уақыт сақталған әлемдік рекордтар орнатты. Оның есімі осы дисциплинадағы жетілудің символы ретінде жеңіл атлетика тарихына мәңгілікке жазылды.
- Секіру кезінде атлет денесінің ауырлық орталығы жерден ажырағаннан кейін өзгертуге болмайтын параболалық траекторияны сипаттайды. Спортшының міндеті осы траекторияны ұшу кезінде барынша тиімді пайдалану болып табылады. Денені дұрыс топтастыру тепе-теңдікті жоғалтпай аяқтарды қону алдында ары қарай шығаруға мүмкіндік береді. Физика заңдары барлығына бірдей әсер етеді сондықтан техника нәтижеге шешуші рөл атқарады.
- Жабық әлем чемпионаттарында секіру жағдайлары желдің болмауына байланысты ашық стадиондардан ерекшеленуі мүмкін. Бұл көбінесе қысқы турнирлердегі нәтижелердің жазғыға қарағанда сәл төмен болатынына әкеледі. Атлеттер ауа кедергісінің болмауына және залдағы басқа жарықтандыруға бейімделуі керек. Жарыс ұйымдастырушылары жабық ғимаратта жоғары нәтижелер көрсету үшін барынша жайлы жағдай жасайды.
- Секірушінің психологиялық дайындығы аяқ пен арқа бұлшықеттерінің физикалық күшінен кем емес маңызды. Спортшы итеру алдында ырғақтан таймау үшін жүгіріп келудің әр қадамына толық шоғырлануы керек. Кез келген алаңдатушы фактор маңызды жарыстарда қателікке және сәтсіз әрекетке әкелуі мүмкін. Жаттықтырушылар атлеттердің менталды төзімділігіне олардың физикалық формасы сияқты мұқият жұмыс істейді.
- Қазіргі жеңіл атлетика жолақтары оңтайлы амортизацияны қамтамасыз ететін арнайы синтетикалық материалдардан жасалады. Бұл спортшылардың буындарын жылдам жүгіріп келу кезінде шамадан тыс жүктемеден сақтауға көмектеседі. Жабынның түсі әдетте итеру сызығымен жақсы контраст жасау үшін қызыл немесе көк болады. Жолақтың сапасы жылдамдық жинауға және секірудің жалпы нәтижесіне әсер етеді.
- Өткен ғасырда атлеттер көбінесе бүгіліп секіру техникасын қолданған бұл қазір жоғары деңгей үшін ескірген болып саналады. Бұл орындауда қарапайымырақ болған бірақ қазіргі әдістер сияқты бірдей нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік бермеді. Секіру техникасының эволюциясы адам денесінің биомеханикасы туралы ғылымның дамуымен параллель жүрді. Қазір жаттықтырушылар штабы спортшының әрбір қимылын бейнекамералар мен компьютерлік бағдарламалар арқылы талдайды.
- Еркектер арасында атлеттің итеру алдындағы максималды жылдамдығы секундына он бір метрге жетуі мүмкін. Бұл горизонталды жылдамдықты вертикалды итеруге айналдыру үшін таңғажайып жарылыс күшін талап етеді. Жылдамдық пен күштің үйлесімі кез келген чемпион үшін ұзындыққа секірудегі жетістіктің негізгі факторы болып табылады. Ұшу техникасына қарамастан жүгіріп келу кезінде жақсы жылдамдықсыз жоғары нәтиже көрсету мүмкін емес.
- АҚШ-тағы кейбір университеттер оқу орындарына түсетін ұзындыққа секіруден талантты секірушілерге арнайы стипендиялар ұсынады. Бұл жастарды осы спорт түрімен ерте жастан айналысуға және жоғары жетістіктерге ұмтылуға ынталандырады. Колледждердегі дайындық жүйесі көбінесе ірі халықаралық ареналарға шығу үшін трамплин болады. Көптеген олимпиада чемпиондары өз карьераларын дәл Америка студенттік лигаларында бастаған.
Бұл таңғажайып деректер осы олимпиадалық спорт түрінің жарыс қатысушылары үшін қаншалықты күрделі және көп аспектілі екенін көрсетеді. Сіз білмеген боларсыз әрбір рекордтың артында жылдар бойы жалғасқан табанды еңбек пен дененің физикалық заңдарын зерттеу тұрғанын. Бұл ақпарат сізді жарыстарға үлкен қызығушылықпен және процесті түсіне отырып бақылауға шабыттандырады деп үміттенеміз. Бұл таңқаларлық деректер барлық спорт сүйер қауым үшін жеңіл атлетиканың жаңа қырларын ашады.
