{"id":9839,"date":"2026-02-19T08:13:00","date_gmt":"2026-02-19T06:13:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fakty.v.ua\/?p=9839"},"modified":"2026-02-08T11:35:00","modified_gmt":"2026-02-08T09:35:00","slug":"manichaeism","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/f\/manichaeism\/","title":{"rendered":"Ciekawostki o manicheizmie"},"content":{"rendered":"\n<p>Manicheizm by\u0142 jedn\u0105 z najambitniejszych religijnych system\u00f3w staro\u017cytnego \u015bwiata, pr\u00f3buj\u0105c\u0105 po\u0142\u0105czy\u0107 wszystkie wielkie duchowe tradycje w jedn\u0105 uniwersaln\u0105 wiar\u0119. Ta gnostycka religia, za\u0142o\u017cona w trzecim wieku naszej ery, rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 od Oceanu Atlantyckiego po Ocean Spokojny, tworz\u0105c prawdziw\u0105 religijn\u0105 sie\u0107, kt\u00f3ra wyprzedzi\u0142a wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 globalizacj\u0119. Mog\u0142e\u015b nie wiedzie\u0107, \u017ce manicheizm przez wieki konkurowa\u0142 z chrze\u015bcija\u0144stwem o wp\u0142ywy w Cesarstwie Rzymskim i posiada\u0142 w\u0142asne wsp\u00f3lnoty od Egiptu po Chiny. Dzisiaj opowiemy o niesamowitych faktach, kt\u00f3re ujawni\u0105 przed tob\u0105 tajemniczy \u015bwiat tej dawno zapomnianej wiary, kt\u00f3rej historia przypomina o z\u0142o\u017cono\u015bci religijnego krajobrazu staro\u017cytno\u015bci. Przygotuj si\u0119 na poznanie fascynuj\u0105cych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w na temat nauki, kt\u00f3ra kszta\u0142towa\u0142a \u015bwiatopogl\u0105d milion\u00f3w ludzi przez ponad tysi\u0105c lat.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Manicheizm zosta\u0142 za\u0142o\u017cony przez proroka Maniego w roku 216 naszej ery w Mezopotamii w rodzinie cz\u0142onk\u00f3w \u017cydowsko-chrze\u015bcija\u0144skiej sekty elkazait\u00f3w. Uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za ostatniego w \u0142a\u0144cuchu wielkich prorok\u00f3w, do kt\u00f3rych zalicza\u0142 Zoroastra, Budd\u0119 oraz Jezusa Chrystusa. Mani twierdzi\u0142, \u017ce otrzyma\u0142 boskie objawienie w wieku dwunastu lat, a pe\u0142ne powo\u0142anie prorockie objawi\u0142o mu si\u0119 w wieku dwudziestu czterech lat. Jego misja polega\u0142a na dope\u0142nieniu i uniwersalizacji nauk poprzednich prorok\u00f3w dla ca\u0142ego ludzko\u015bci.<\/li>\n\n\n\n<li>Podstaw\u0105 nauki manichejskiej by\u0142a radykalna dualistyczna kosmologia opisuj\u0105ca wieczn\u0105 walk\u0119 mi\u0119dzy kr\u00f3lestwem \u015awiat\u0142o\u015bci a kr\u00f3lestwem Ciemno\u015bci. Te dwie istoty istnia\u0142y odwiecznie oddzielnie, lecz Ciemno\u015b\u0107 najecha\u0142a \u015awiat\u0142o\u015b\u0107, co doprowadzi\u0142o do stworzenia \u015bwiata materialnego. Ludzka dusza jest cz\u0105stk\u0105 \u015bwiat\u0142o\u015bci uwi\u0119zion\u0105 w ciemnym ciele, a celem istnienia jest uwolnienie tych cz\u0105stek \u015bwiat\u0142o\u015bci. Takie spojrzenie czyni\u0142o materi\u0119 i \u017cycie fizyczne zasadniczo z\u0142em, w przeciwie\u0144stwie do wielu innych religii.<\/li>\n\n\n\n<li>Mani by\u0142 nie tylko prorokiem, ale tak\u017ce utalentowanym artyst\u0105 tworz\u0105cym ilustrowane r\u0119kopisy do propagowania swojej nauki. Przekonywa\u0142, \u017ce obrazy pomagaj\u0105 prostym ludziom lepiej zrozumie\u0107 z\u0142o\u017cone duchowe koncepcje ni\u017c s\u0142owa. Jego s\u0142ynna Ar\u017cang czyli Ksi\u0119ga Obraz\u00f3w zawiera\u0142a kolorowe przedstawienia kosmicznych bitew mi\u0119dzy si\u0142ami \u015bwiat\u0142o\u015bci i ciemno\u015bci. Ta praktyka uczyni\u0142a manicheizm jedn\u0105 z pierwszych religii systematycznie wykorzystuj\u0105cych sztuk\u0119 wizualn\u0105 do kaznodziejstwa.<\/li>\n\n\n\n<li>Ko\u015bci\u00f3\u0142 manichejski mia\u0142 surow\u0105 dwuwarstwow\u0105 struktur\u0119 dziel\u0105c\u0105 wiernych na Wybranych lub Elekt\u00f3w oraz S\u0142uchaczy lub Auditor\u00f3w. Wybrani przestrzegali niezwykle surowego ascetyzmu, powstrzymuj\u0105c si\u0119 od mi\u0119sa, alkoholu, kontakt\u00f3w seksualnych oraz nawet przetworzonej \u017cywno\u015bci. S\u0142uchacze prowadzili zwyk\u0142e \u017cycie, ale materialnie wspierali Wybranych i otrzymywali od nich duchowe b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa. Uwa\u017cano, \u017ce S\u0142uchacze po \u015bmierci wciel\u0105 si\u0119 jako Wybrani dla ostatecznego uwolnienia duszy.<\/li>\n\n\n\n<li>Manicheizm szybko rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 po terenie Cesarstwa Rzymskiego dzi\u0119ki zorganizowanej dzia\u0142alno\u015bci misjonarskiej i atrakcyjno\u015bci swojej nauki dla inteligencji. Ju\u017c pod koniec trzeciego wieku wsp\u00f3lnoty manichejskie istnia\u0142y w Egipcie, Afryce P\u00f3\u0142nocnej, Azji Mniejszej i nawet w Rzymie. Cesarze rzymscy Dioklecjan i Konstantyn wydawali edykty o surowych prze\u015bladowaniach manichejczyk\u00f3w, uznaj\u0105c ich wiar\u0119 za zagro\u017cenie dla bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa. Mimo prze\u015bladowa\u0144 manicheizm pozosta\u0142 popularny w\u015br\u00f3d wykszta\u0142conych warstw a\u017c do pi\u0105tego wieku.<\/li>\n\n\n\n<li>Aureliusz Augustyn, jeden z najbardziej wp\u0142ywowych Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, by\u0142 manichejczykiem przez dziewi\u0119\u0107 lat w m\u0142odo\u015bci. Do\u0142\u0105czy\u0142 do wsp\u00f3lnoty manichejskiej w Kartaginie w wieku dziewi\u0119tnastu lat szukaj\u0105c racjonalnego wyja\u015bnienia problemu z\u0142a. P\u00f3\u017aniej radykalnie odst\u0105pi\u0142 od manicheizmu staj\u0105c si\u0119 jednym z jego najbardziej zaciek\u0142ych krytyk\u00f3w w swoich dzie\u0142ach. Jego do\u015bwiadczenie z manicheizmem znacz\u0105co wp\u0142yn\u0119\u0142o na kszta\u0142towanie jego w\u0142asnej teologii, szczeg\u00f3lnie koncepcji grzechu pierworodnego.<\/li>\n\n\n\n<li>Mani zosta\u0142 stracony w wi\u0119zieniu przez perskiego kr\u00f3la Bahrama I w roku 274 lub 277 naszej ery za odmow\u0119 zaprzestania g\u0142oszenia swojej wiary. Przed \u015bmierci\u0105 wys\u0142a\u0142 do swoich zwolennik\u00f3w list po\u017cegnalny wzywaj\u0105c ich do kontynuowania dzie\u0142a mimo prze\u015bladowa\u0144. Jego cia\u0142o zosta\u0142o pozbawione g\u0142owy, a g\u0142owa wystawiona na widok w Babilonie jako ostrze\u017cenie dla innych. M\u0119cze\u0144ska \u015bmier\u0107 Maniego przekszta\u0142ci\u0142a go w duchowego bohatera dla wsp\u00f3lnoty manichejskiej, a jego wizerunek sta\u0142 si\u0119 centralnym elementem religijnej ikonografii.<\/li>\n\n\n\n<li>Manicheizm sta\u0142 si\u0119 religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105 Ujgurskiego Kaganatu w Azji \u015arodkowej po tym jak chan Bugu przyj\u0105\u0142 t\u0119 wiar\u0119 w roku 762 naszej ery. Doprowadzi\u0142o to do budowy manichejskich klasztor\u00f3w i \u015bwi\u0105ty\u0144 na ca\u0142ym terytorium kaganatu od jeziora Ba\u0142chasz po Mongoli\u0119. Ujgurskie r\u0119kopisy w starotureckim j\u0119zyku odnalezione w oazie Turfan sta\u0142y si\u0119 kluczowym \u017ar\u00f3d\u0142em do rekonstrukcji tekst\u00f3w manichejskich. Manicheizm pozosta\u0142 dominuj\u0105c\u0105 religi\u0105 Ujgur\u00f3w a\u017c do mongolskich podboj\u00f3w w trzynastym wieku.<\/li>\n\n\n\n<li>W Chinach manicheizm istnia\u0142 przez ponad tysi\u0105c lat docieraj\u0105c tam Jedwabnym Szlakiem za czas\u00f3w dynastii Tang. Chi\u0144scy cesarze pocz\u0105tkowo przyj\u0119li manicheizm, lecz p\u00f3\u017aniej zabronili go jako obc\u0105 wiar\u0119 podczas prze\u015bladowa\u0144 buddyzmu w dziewi\u0105tym wieku. Mimo zakaz\u00f3w manichejskie wsp\u00f3lnoty tajnie istnia\u0142y w przybrze\u017cnych prowincjach Fujian i Zhejiang a\u017c do ko\u0144ca dynastii Ming. Niekt\u00f3rzy badacze uwa\u017caj\u0105, \u017ce elementy manicheizmu wp\u0142yn\u0119\u0142y na kszta\u0142towanie chi\u0144skich sekty milenarystycznych takich jak Bia\u0142ego Lotosu.<\/li>\n\n\n\n<li>Manichejczycy wierzyli, \u017ce cz\u0105stki boskiej \u015bwiat\u0142o\u015bci s\u0105 uwi\u0119zione w materii, szczeg\u00f3lnie w ro\u015blinach, i mo\u017cna je uwolni\u0107 poprzez specjalne rytua\u0142y spo\u017cywania pokarmu. Wybrani jedli wy\u0142\u0105cznie surowe warzywa i owoce unikaj\u0105c jakiejkolwiek obr\u00f3bki \u017cywno\u015bci, kt\u00f3ra mog\u0142aby zaszkodzi\u0107 uwi\u0119zionej \u015bwiat\u0142o\u015bci. Podczas posi\u0142k\u00f3w recytowali modlitwy aby pom\u00f3c cz\u0105stkom \u015bwiat\u0142o\u015bci powr\u00f3ci\u0107 do swego boskiego \u017ar\u00f3d\u0142a. Ta praktyka czyni\u0142a ka\u017cdy posi\u0142ek \u015bwi\u0119tym rytua\u0142em uwolnienia, a nie po prostu fizjologiczn\u0105 potrzeb\u0105.<\/li>\n\n\n\n<li>Manicheizm posiada\u0142 w\u0142asn\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 kosmologi\u0119 opisuj\u0105c\u0105 kilka etap\u00f3w stworzenia \u015bwiata poprzez seri\u0119 boskich emanacji i bitew. Pierwszy Cz\u0142owiek zosta\u0142 stworzony jako wojownik do walki z si\u0142ami ciemno\u015bci, lecz poni\u00f3s\u0142 kl\u0119sk\u0119 i zosta\u0142 poch\u0142oni\u0119ty przez ciemno\u015b\u0107. P\u00f3\u017aniej zosta\u0142 stworzony \u017bywy Duch, kt\u00f3ry uwolni\u0142 Pierwszego Cz\u0142owieka, lecz cz\u0105stki \u015bwiat\u0142o\u015bci pozosta\u0142y uwi\u0119zione w materii. Ten mit upadku i cz\u0119\u015bciowego zbawienia sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 manichejskiego pogl\u0105du na ludzk\u0105 natur\u0119 i histori\u0119.<\/li>\n\n\n\n<li>Teksty manichejskie zosta\u0142y napisane w wielu j\u0119zykach w tym syryjskim, \u015brodkowoperskim, partyjskim, ujgurskim i chi\u0144skim. Najwa\u017cniejsze oryginalne teksty Maniego zosta\u0142y spisane po syryjsku w tym Ksi\u0119ga Tajemnic oraz Ksi\u0119ga Olbrzym\u00f3w. W dziewi\u0119tnastym i dwudziestym wieku archeolodzy odkryli du\u017c\u0105 liczb\u0119 manichejskich r\u0119kopis\u00f3w w Egipcie w Medinet Madi oraz w oazie Turfan w regionie Sinciang. Te odkrycia pozwoli\u0142y wsp\u00f3\u0142czesnym badaczom odtworzy\u0107 wiele aspekt\u00f3w nauki manichejskiej utraconych przez wieki.<\/li>\n\n\n\n<li>Manicheizm silnie wp\u0142yn\u0105\u0142 na \u015bredniowieczne chrze\u015bcija\u0144skie herezje, szczeg\u00f3lnie na katar\u00f3w w po\u0142udniowej Francji oraz bogomi\u0142\u00f3w na Ba\u0142kanach. Ruchy te przej\u0119\u0142y manichejski dualizm, odrzucenie \u015bwiata materialnego oraz surowy ascetyzm. Cho\u0107 bezpo\u015bredni zwi\u0105zek mi\u0119dzy manicheizmem a tymi ruchami trudno udowodni\u0107, wielu historyk\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce manichejskie idee przetrwa\u0142y w podziemiu w Europie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki cz\u0119sto nazywa\u0142 te ruchy neomanicheizmem podkre\u015blaj\u0105c ich pokrewie\u0144stwo ze staro\u017cytn\u0105 herezj\u0105.<\/li>\n\n\n\n<li>Manichejczycy praktykowali codzienne modlitwy siedmiokrotnie dziennie w okre\u015blonych porach symbolizuj\u0105cych siedem planet lub siedem niebios. Ka\u017cda modlitwa mia\u0142a swoj\u0105 specyficzn\u0105 form\u0119 i tre\u015b\u0107 skierowan\u0105 na r\u00f3\u017cne aspekty kosmicznego procesu uwolnienia \u015bwiat\u0142o\u015bci. Podczas modlitw Wybrani stali z podniesionymi r\u0119kami ku niebu symbolizuj\u0105c d\u0105\u017cenie do \u015bwiat\u0142o\u015bci. Ta dyscyplina codziennych modlitw by\u0142a obowi\u0105zkowa dla wszystkich pe\u0142noprawnych cz\u0142onk\u00f3w ko\u015bcio\u0142a manichejskiego.<\/li>\n\n\n\n<li>Manicheizm odrzuca\u0142 Stary Testament jako dzie\u0142o z\u0142ego boga \u015bwiata materialnego, lecz przyjmowa\u0142 niekt\u00f3re aspekty Nowego Testamentu z radykaln\u0105 interpretacj\u0105. Manichejczycy uwa\u017cali, \u017ce prawdziwa nauka Jezusa zosta\u0142a zniekszta\u0142cona przez jego uczni\u00f3w, a ich nauka jest autentycznym kontynuowaniem jego misji. Interpretowali ukrzy\u017cowanie Jezusa jako iluzj\u0119, gdy\u017c prawdziwy duchowy Jezus nie m\u00f3g\u0142 cierpie\u0107 w \u015bwiecie materialnym. Takie podej\u015bcie czyni\u0142o manicheizm radykaln\u0105 alternatyw\u0105 zar\u00f3wno dla judaizmu jak i ortodoksyjnego chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/li>\n\n\n\n<li>Ko\u015bci\u00f3\u0142 manichejski posiada\u0142 z\u0142o\u017con\u0105 hierarchiczn\u0105 struktur\u0119 z dwunastoma nauczycielami, siedemdziesi\u0119cioma dwoma biskupami oraz czterysta osiemdziesi\u0119cioma kap\u0142anami na czele z g\u0142ow\u0105 ko\u015bcio\u0142a. Struktura ta zosta\u0142a zainspirowana wczesnochrze\u015bcija\u0144sk\u0105 organizacj\u0105 ko\u015bcieln\u0105, lecz posiada\u0142a unikalne manichejskie elementy. Ka\u017cdy region mia\u0142 swego archigeta czyli przyw\u00f3dc\u0119, kt\u00f3ry zarz\u0105dza\u0142 lokalnymi wsp\u00f3lnotami i odpowiada\u0142 przed centrum w Babilonie. Taka organizacja pozwoli\u0142a manicheizmowi efektywnie rozprzestrzenia\u0107 si\u0119 na ogromnym terytorium przez wieki.<\/li>\n\n\n\n<li>W Azji \u015arodkowej manicheizm istnia\u0142 jako dominuj\u0105ca religia w\u015br\u00f3d plemion ujgurskich a\u017c do mongolskich podboj\u00f3w w trzynastym wieku. Manichejskie klasztory w oazie Turfan sta\u0142y si\u0119 centrami edukacji gdzie t\u0142umaczono teksty z r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w i tworzono unikalne dzie\u0142a sztuki. Mongolskie podboje oraz rozprzestrzenianie si\u0119 islamu doprowadzi\u0142y do stopniowego zaniku manicheizmu w tym regionie. Ostatnie manichejskie wsp\u00f3lnoty w Chinach znikn\u0119\u0142y dopiero pod koniec czternastego wieku za czas\u00f3w dynastii Ming.<\/li>\n\n\n\n<li>Manichejczycy wierzyli w metempsychoz\u0119 czyli w\u0119dr\u00f3wk\u0119 dusz, lecz z unikaln\u0105 interpretacj\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z ich kosmologi\u0105. Uwa\u017cali, \u017ce dusza cz\u0142owieka sk\u0142ada si\u0119 z cz\u0105stek \u015bwiat\u0142o\u015bci, kt\u00f3re mog\u0105 wciela\u0107 si\u0119 w ro\u015bliny, zwierz\u0119ta lub innych ludzi. Celem by\u0142o stopniowe uwolnienie tych cz\u0105stek poprzez sprawiedliwe \u017cycie i ascetyzm dla ich powrotu do kr\u00f3lestwa \u015bwiat\u0142o\u015bci. Ta koncepcja \u0142\u0105czy\u0142a buddyjskie poj\u0119cie karmy z gnostycznym d\u0105\u017ceniem do duchowego uwolnienia.<\/li>\n\n\n\n<li>Manicheizm posiada\u0142 w\u0142asny kalendarz z \u015bwi\u0119tami po\u015bwi\u0119conymi kluczowym wydarzeniom w \u017cyciu Maniego oraz innych prorok\u00f3w. Najwa\u017cniejszym \u015bwi\u0119tem by\u0142o obchodzenie narodzin Maniego 14 kwietnia wed\u0142ug kalendarza julia\u0144skiego. Obchodzono r\u00f3wnie\u017c dni jego powo\u0142ania prorockiego, \u015bmierci oraz innych wa\u017cnych wydarze\u0144 w historii manicheizmu. Podczas \u015bwi\u0105t manichejczycy gromadzili si\u0119 w \u015bwi\u0105tyniach dla wsp\u00f3lnych modlitw, czytania tekst\u00f3w \u015bwi\u0119tych oraz wsp\u00f3lnego spo\u017cywania posi\u0142k\u00f3w. Te rytua\u0142y wzmacnia\u0142y to\u017csamo\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty i przekazywa\u0142y nauk\u0119 nowym pokoleniom.<\/li>\n\n\n\n<li>Manicheizm \u0142\u0105czy\u0142 elementy buddyzmu podczas rozprzestrzeniania si\u0119 na Wschodzie, szczeg\u00f3lnie czcz\u0105c Budd\u0119 jako jednego z wielkich prorok\u00f3w. W \u015brodkowoazjatyckich i chi\u0144skich tekstach manichejskich Budda cz\u0119sto wspominany jest obok Zoroastra i Jezusa jako poprzednik Maniego. Manichejskie klasztory na Wschodzie czasami przyjmowa\u0142y buddyjsk\u0105 architektur\u0119 oraz niekt\u00f3re praktyki rytualne aby u\u0142atwi\u0107 adaptacj\u0119 do lokalnej kultury. Ta elastyczno\u015b\u0107 pozwoli\u0142a manicheizmowi zintegrowa\u0107 si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi \u015brodowiskami kulturowymi od Morza \u015ar\u00f3dziemnego po Chiny.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Te fascynuj\u0105ce fakty jedynie cz\u0119\u015bciowo ujawniaj\u0105 z\u0142o\u017cony \u015bwiat manicheizmu, kt\u00f3ry nie by\u0142 po prostu kolejn\u0105 religi\u0105, lecz ambitn\u0105 pr\u00f3b\u0105 stworzenia uniwersalnego systemu wyja\u015bniaj\u0105cego natur\u0119 dobra i z\u0142a. Historia tej wiary przypomina nam o dynamizmie \u017cycia religijnego staro\u017cytnego \u015bwiata oraz o tym jak idee mog\u0105 podr\u00f3\u017cowa\u0107 przez kontynenty i wp\u0142ywa\u0107 na kultury przez wieki. Manicheizm cho\u0107 znikn\u0105\u0142 jako zorganizowana religia, pozostawi\u0142 g\u0142\u0119boki \u015blad w rozwoju \u015bwiatowych tradycji religijnych. Niesamowita historia tej wiary pozostaje pot\u0119\u017cnym przypomnieniem o tym jak ludzki umys\u0142 stara si\u0119 zrozumie\u0107 najg\u0142\u0119bsze tajemnice istnienia poprzez syntez\u0119 r\u00f3\u017cnych duchowych do\u015bwiadcze\u0144.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Manicheizm by\u0142 jedn\u0105 z najambitniejszych religijnych system\u00f3w staro\u017cytnego \u015bwiata, pr\u00f3buj\u0105c\u0105 po\u0142\u0105czy\u0107 wszystkie wielkie duchowe tradycje w jedn\u0105 uniwersaln\u0105 wiar\u0119. Ta gnostycka religia, za\u0142o\u017cona w trzecim wieku naszej ery, rozprzestrzeni\u0142a si\u0119&#8230;.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":9840,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-9839","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-f"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9839","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9839"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9839\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9846,"href":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9839\/revisions\/9846"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9840"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9839"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9839"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fakty.v.ua\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9839"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}