Иммануил Кант – философия тарихында ерекше орын алатын ойшыл, бірақ оның тұлғасы көбіне тек күрделі еңбектері арқылы ғана қабылданады. Ал өміріне үңілсек, қарапайым тұрмыс пен қатаң тәртіптің артында терең ой мен ішкі еркіндік жатқанын байқауға болады. Бұл мақалада сізді қызықты фактілер мен захоплюючі фактілер күтіп тұр, олар Кантты тірі адам ретінде тануға көмектеседі. Мұнда неймовірні фактілер мен сіз білуіңіз мүмкін емес деректер де бар. Барлығы бірігіп, оның идеялары қалай қалыптасқанын жақсырақ түсінуге жол ашады.
- Иммануил Кант өмірінің басым бөлігін Кёнигсберг қаласында өткізіп, туған жерінен ұзаққа кетпеген. Ол саяхатсыз да әлемді тануға болады деп есептеген. Бір қалада өмір сүре отырып, ол бүкіл адамзатқа ортақ ойлар туралы толғанды. Бұл оның ой кеңістігі географиямен шектелмегенін көрсетеді.
- Кант қарапайым отбасында дүниеге келген, әкесі қолөнерші болған. Үйінде еңбекқорлық пен ұстамдылық жоғары бағаланған. Мұндай тәрбие оның мінезіне ерте әсер етті. Кейін бұл қасиеттер оның мораль туралы ілімінде айқын көрініс тапты.
- Балалық шағынан бастап Кант білімге ерекше қабілет танытқан. Ол тілдерді, математиканы және жаратылыстану ғылымдарын оңай меңгерген. Жас кезінен жүйелі ойлау дағдысы қалыптасты. Бұл оның философиялық әдісінің негізіне айналды.
- Жас кезінде Кант жеке оқытушы болып жұмыс істеген. Әртүрлі отбасыларда еңбек ете жүріп, ол адамдардың мінез-құлқын және әлеуметтік айырмашылықтарды байқады. Бұл тәжірибе оған өмірді теориядан тыс қырынан тануға мүмкіндік берді. Кейін ол адамды тек абстрактілі ұғым ретінде емес, нақты тұлға ретінде түсінуге тырысты.
- Канттың дәлдігі мен уақытқа деген ұқыптылығы аңызға айналған. Оның күнделікті серуені әрдайым бір уақытта өтетін. Қала тұрғындары сол серуенге қарап уақытты шамалаған. Бұл тәртіп оның ішкі өзін-өзі бақылауымен тығыз байланысты болды.
- Қатаң күн тәртібіне қарамастан, Кант адамдармен араласуды жақсы көрген. Ол жиі достарын түскі асқа шақырып отырған. Мұндай кездесулерде философия туралы сөз қозғауға тыйым салынған. Бұл оның ойына тынығу берудің бір жолы еді.
- Канттың алғашқы еңбектері табиғаттану мен космологияға арналды. Ол Күн жүйесінің газды тұмандықтан пайда болғаны туралы болжам ұсынды. Бұл идея өз заманынан озық болды. Кейін ғылымда бұл тұжырым кеңінен қолдау тапты.
- Канттың шынайы танымалдығы өмірінің екінші жартысында келді. Оның негізгі еңбектері елуден асқан шағында жарық көрді. Бұған дейін ол жай ғана құрметті профессор ретінде белгілі болған. Бұл дерек үлкен жаңалық жасау үшін жастың басты шарт емес екенін көрсетеді.
- Оның жазу стилі замандастары үшін де күрделі саналған. Кант дәлдікке ұмтылып, жеңілдетуден қашқан. Сондықтан мәтіндері баяу әрі мұқият оқуды талап етеді. Бірақ дәл осы тәсіл күрделі ойларды бұрмаламай жеткізуге мүмкіндік берді.
- Кант ешқашан отбасын құрмаған. Ол неке үлкен жауапкершілікті талап етеді деп санаған. Материалдық және моральдық тұрғыда дайын болуды маңызды көрген. Бұл шешім оның өмірі мен көзқарастарының үйлесімділігін көрсетеді.
- Философ денсаулығына ерекше мән берген. Ол тамақтану мен демалыс режимін қатаң сақтаған. Ақыл-ойдың айқындығы дененің күйіне байланысты деп есептеген. Мұнда да ол теория мен практиканы ұштастыра білді.
- Кант университеттегі дәрістерімен студенттер арасында үлкен беделге ие болды. Оның сабағы логикалық әрі түсінікті болған. Ол тыңдаушыларды дайын ойды қабылдауға емес, өздігінен ойлауға үйретті. Осы арқылы оның ықпалы бірнеше буынға тарады.
- Оның этикалық ілімінің өзегінде ішкі парыз ұғымы тұрды. Кант адамның әрекеті еркін таңдаудан туындағанда ғана моральдық мәнге ие болады деді. Жауапкершілік әр адамға жүктеледі деп санады. Бұл көзқарас мораль философиясына зор әсер етті.
- Кант өз дәуіріндегі саяси оқиғаларды мұқият бақылаған. Ол әділетті қоғам мен халықтар арасындағы бейбітшілік туралы ой қозғады. Жалпыға ортақ бейбітшілік идеясы оның еңбектерінде ерекше орын алды. Бұл пікірлер сол кезең үшін батыл болды.
- Қартайған шағында философтың есте сақтау қабілеті әлсірей бастады. Ол мұны ауыр қабылдағанымен, сабыр сақтады. Өмір бойы қадірлеген ақылдың әлсіреуін саналы түрде қабылдауға тырысты. Бұл оның мінезінің беріктігін көрсетеді.
- Кант қайтыс болғаннан кейін оның идеялары жаңа философиялық бағыттарға негіз болды. Көптеген ойшылдар онымен пікірталасқа түсті. Оның еңбектері әлі күнге дейін зерттеліп келеді. Бұл оның ойларының тереңдігін дәлелдейді.
- Замандастары Канттың әзілқой әрі ілтипатты адам болғанын атап өткен. Сырттай салқын көрінгенімен, ол жылы қарым-қатынас жасай білген. Ирония мен байыптылықты қатар ұстады. Бұл қасиеттер оның бейнесін толықтыра түседі.
- Кант білімді қоғам дамуының басты шарты деп білді. Ол ағартушылықты адамның ақыл-ойының жетілу жолы санады. Білім тек ақпарат емес, ойлау мәдениеті болуы тиіс деді. Бұл көзқарас бүгін де маңызын жоғалтқан жоқ.
- Еркіндік ұғымы Кант философиясында ерекше маңызға ие болды. Ол еркіндікті шексіз ерік емес, саналы жауапкершілік деп түсіндірді. Адам ақылға сүйеніп әрекет еткенде ғана шын мәнінде еркін болады деді. Бұл түсінік оның этикасының негізін құрады.
- Канттың мұрасы философиямен шектелмей, құқық пен мәдениетке де ықпал етті. Оның идеялары әртүрлі салада талқыланып келеді. Олар ойлау тәсілдерін қалыптастыруға әсер етті. Сондықтан Кантқа деген қызығушылық әлі де жоғары.
Бұл мақалада келтірілген қызықты фактілер мен захоплюючі фактілер Иммануил Кантты тек күрделі трактаттардың авторы емес, тірі тұлға ретінде көруге мүмкіндік береді. Неймовірні фактілер оның күнделікті өмірі мен ойлау жүйесінің тығыз байланысын ашады. Сіз білуіңіз мүмкін емес көптеген жайттар біріккенде, ойшылдың бейнесі айқынырақ бола түседі. Осындай қырлар арқылы оның идеяларының неге әлі күнге дейін маңызды екенін тереңірек түсінуге болады.
